Όταν μια σχέση γίνεται πηγή φόβου και αμφιβολίας
Συναισθηματική Κακοποίηση στη Σχέση

Μια υγιής σχέση βασίζεται στην εμπιστοσύνη, τον σεβασμό και την αμοιβαία υποστήριξη. Όταν όμως κυριαρχούν ο έλεγχος, η υποτίμηση, η χειραγώγηση ή η συνεχής κριτική, μπορεί να υπάρχουν στοιχεία συναισθηματικής ή ψυχολογικής κακοποίησης.

Η συναισθηματική κακοποίηση μπορεί να μην αφήνει εμφανή σημάδια, ωστόσο είναι δυνατόν να επηρεάσει σημαντικά την αυτοεκτίμηση, την αίσθηση ασφάλειας, την ψυχική υγεία και τη συνολική ποιότητα ζωής του ατόμου.

Πώς εκδηλώνεται η συναισθηματική κακοποίηση;

Οι κακοποιητικές ή ελεγκτικές συμπεριφορές μπορεί να αναπτύσσονται σταδιακά και να μην αναγνωρίζονται εύκολα από την αρχή. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιλαμβάνει στην κακοποίηση από σύντροφο όχι μόνο τη σωματική ή σεξουαλική βία, αλλά και την ψυχολογική κακοποίηση και τις ελεγκτικές συμπεριφορές.

Ενδεικτικά, τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Συνεχή υποτίμηση ή απαξίωση.
• Προσβολές, ειρωνεία ή εξευτελισμό.
• Έντονη ή ελεγκτική ζήλια.
• Προσπάθεια απομόνωσης από φίλους και οικογένεια.
• Απειλές ή συναισθηματικούς εκβιασμούς.
• Συστηματικό έλεγχο αποφάσεων, οικονομικών ή καθημερινών επιλογών.
• Έλεγχο του κινητού τηλεφώνου, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή των επικοινωνιών.
• Χειριστικές συμπεριφορές που δημιουργούν φόβο, ενοχές ή αμφιβολία για τον εαυτό.

Τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα ελέγχου μπορούν σταδιακά να περιορίσουν την αυτονομία του ατόμου και να το οδηγήσουν σε αμφισβήτηση των αναγκών, των συναισθημάτων ή της κρίσης του. Η αναγνώρισή τους μπορεί να αποτελέσει σημαντικό βήμα για την κατανόηση όσων βιώνει.

Gaslighting: μια μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης

Ο όρος gaslighting χρησιμοποιείται για ένα μοτίβο ψυχολογικής χειραγώγησης κατά το οποίο ένα άτομο δέχεται επανειλημμένα αμφισβήτηση ή διαστρέβλωση όσων αντιλαμβάνεται, θυμάται ή αισθάνεται.

Η συστηματική αυτή αμφισβήτηση μπορεί σταδιακά να μειώσει την εμπιστοσύνη του ατόμου στη δική του κρίση. Μπορεί να αρχίσει να αναρωτιέται αν υπερβάλλει, αν θυμάται σωστά όσα συνέβησαν ή αν ευθύνεται το ίδιο για όσα συμβαίνουν.

Το gaslighting μπορεί να εμφανίζεται μέσα σε σχέσεις όπου υπάρχουν ευρύτερα μοτίβα ελέγχου, υποτίμησης ή ψυχολογικής κακοποίησης. Η αναγνώριση αυτών των μοτίβων μπορεί να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει καλύτερα την εμπειρία του και να αναζητήσει υποστήριξη.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;

Η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν ασφαλή χώρο, όπου το άτομο μπορεί να επεξεργαστεί τις εμπειρίες και τα συναισθήματά του χωρίς φόβο κριτικής και χωρίς πίεση να πάρει συγκεκριμένες αποφάσεις για τη σχέση.

Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία μπορεί να:

• Αναγνωρίσει κακοποιητικές, ελεγκτικές ή χειριστικές συμπεριφορές μέσα στη σχέση.
• Κατανοήσει πώς οι εμπειρίες αυτές έχουν επηρεάσει την αυτοεκτίμηση και την αυτοεικόνα του.
• Διαχειριστεί συναισθήματα όπως άγχος, φόβο, ενοχές ή ντροπή.
• Αναγνωρίσει και να ενισχύσει τα προσωπικά του όρια.
• Ενισχύσει την εμπιστοσύνη στον εαυτό και στη δική του κρίση.
• Επεξεργαστεί τις ανάγκες και τις επιλογές του με μεγαλύτερη σαφήνεια και ασφάλεια.
• Αναπτύξει πιο ασφαλείς και ισορροπημένες διαπροσωπικές σχέσεις.

Η θεραπευτική προσέγγιση προσαρμόζεται στις ανάγκες, στις συνθήκες και στον προσωπικό ρυθμό κάθε ανθρώπου. Στην ομάδα μας υπάρχουν θεραπευτές με εκπαίδευση στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) και στη Συστημική Ψυχοθεραπεία, προσεγγίσεις που μπορούν, ανάλογα με το αίτημα, να αξιοποιηθούν για την επεξεργασία σκέψεων και συναισθημάτων, την ενίσχυση ορίων και την κατανόηση των σχεσιακών μοτίβων.

Όταν υπάρχει ζήτημα ασφάλειας

Όταν σε μια σχέση υπάρχουν απειλές, φόβος για την προσωπική ασφάλεια, σωματική ή σεξουαλική βία ή άλλες συμπεριφορές που δημιουργούν άμεσο κίνδυνο, προτεραιότητα είναι η προστασία του ατόμου και η αναζήτηση κατάλληλης άμεσης υποστήριξης.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελεί μέρος της συνολικής υποστήριξης, αλλά δεν υποκαθιστά τις υπηρεσίες επείγουσας βοήθειας ή προστασίας όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος.

Η υποστήριξη δεν έχει στόχο να πιέσει το άτομο να παραμείνει ή να αποχωρήσει από τη σχέση. Στόχος είναι να το βοηθήσει να κατανοήσει όσα βιώνει, να αναγνωρίσει τις ανάγκες του και να εξετάσει τις επιλογές του με σεβασμό στην αυτονομία και την ασφάλειά του.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς καταλαβαίνω αν υπάρχουν στοιχεία κακοποίησης στη σχέση μου;
Δεν υπάρχει μία μόνο συμπεριφορά που να καθορίζει από μόνη της μια σχέση. Επαναλαμβανόμενα μοτίβα ελέγχου, υποτίμησης, φόβου, απομόνωσης, απειλών ή συστηματικής αμφισβήτησης της αντίληψής σας μπορεί να αποτελούν σημαντικές ενδείξεις. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για να διερευνήσετε όσα βιώνετε χωρίς πίεση ή κριτική.
Μπορεί η ψυχολογική κακοποίηση να επηρεάσει την ψυχική υγεία;
Ναι. Η παρατεταμένη έκθεση σε ψυχολογική ή συναισθηματική κακοποίηση μπορεί να συνδέεται με άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, χαμηλή αυτοεκτίμηση, δυσκολίες εμπιστοσύνης, φόβο και άλλες συναισθηματικές δυσκολίες.
Πρέπει να έχω αποφασίσει να φύγω από τη σχέση για να ξεκινήσω ψυχοθεραπεία;
Όχι. Η ψυχοθεραπεία δεν έχει στόχο να αποφασίσει αντί για εσάς αν θα παραμείνετε ή θα αποχωρήσετε από μια σχέση. Μπορεί να προσφέρει χώρο για να κατανοήσετε όσα βιώνετε, να αναγνωρίσετε τις ανάγκες και τα όριά σας και να εξετάσετε τις επιλογές σας με μεγαλύτερη σαφήνεια και ασφάλεια.
Πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να ζητήσω βοήθεια;
Η αναζήτηση ψυχολογικής υποστήριξης μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή, είτε βρίσκεστε ακόμη μέσα στη σχέση είτε μετά την απομάκρυνσή σας από αυτήν. Δεν χρειάζεται να περιμένετε μέχρι η κατάσταση να γίνει πιο έντονη για να συζητήσετε όσα σας προβληματίζουν.

Κάντε το πρώτο βήμα

Εάν μια σχέση σάς δημιουργεί φόβο, αμφιβολία, ενοχές ή την αίσθηση ότι χάνετε την εμπιστοσύνη στον εαυτό σας, δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσετε αυτές τις δυσκολίες μόνοι. Μια πρώτη συνάντηση μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για να κατανοήσετε καλύτερα όσα βιώνετε, να αναγνωρίσετε τις ανάγκες και τα προσωπικά σας όρια και να διερευνήσετε την κατάλληλη υποστήριξη, με σεβασμό στην αυτονομία και την ασφάλειά σας.