Όταν το σώμα και η ψυχική φόρτιση αλληλεπιδρούν
Σώμα και ψυχική υγεία βρίσκονται σε διαρκή αλληλεπίδραση. Το άγχος, η συναισθηματική πίεση και η παρατεταμένη ψυχική φόρτιση μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αισθανόμαστε και λειτουργούμε σωματικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ψυχολογικοί παράγοντες μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση, την ένταση ή τη διατήρηση σωματικών ενοχλήσεων.
Όπως επισημαίνει και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), το στρες επηρεάζει τόσο τον νου όσο και το σώμα και μπορεί να συνοδεύεται από πονοκεφάλους, σωματικούς πόνους, στομαχικές ενοχλήσεις ή δυσκολίες στον ύπνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σωματικό σύμπτωμα έχει ψυχολογική αιτία ούτε ότι η ψυχοθεραπεία υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση.
Τι είναι τα ψυχοσωματικά συμπτώματα;
Ο όρος «ψυχοσωματικά συμπτώματα» χρησιμοποιείται για να περιγράψει σωματικές ενοχλήσεις στις οποίες ψυχολογικοί παράγοντες, όπως το χρόνιο άγχος, η έντονη συναισθηματική πίεση ή δύσκολες εμπειρίες, μπορεί να επηρεάζουν την ένταση ή την πορεία τους. Μπορεί να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, πονοκεφάλους, μυϊκή ένταση, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, κόπωση, διαταραχές ύπνου, ταχυκαρδία ή άλλες μορφές σωματικής δυσφορίας.
Τα συμπτώματα είναι πραγματικά. Η παρουσία ψυχολογικών παραγόντων δεν σημαίνει ότι το άτομο «τα φαντάζεται» ή τα προκαλεί συνειδητά. Επιπλέον, σωματικά συμπτώματα και ψυχολογική επιβάρυνση μπορούν να συνυπάρχουν ακόμη και όταν υπάρχει διαγνωσμένη ιατρική πάθηση. Για τον λόγο αυτό αποφεύγουμε τον απλουστευτικό διαχωρισμό «οργανικό ή ψυχολογικό» και εξετάζουμε συνολικά την κατάσταση του ατόμου.
Πότε μπορεί να χρειαστείτε υποστήριξη;
Η ψυχοθεραπευτική υποστήριξη μπορεί να είναι χρήσιμη, παράλληλα με την κατάλληλη ιατρική διερεύνηση, όταν εμφανίζονται:
•    επίμονοι ή επαναλαμβανόμενοι πονοκέφαλοι ή άλλες σωματικές ενοχλήσεις,
•    μυϊκοί πόνοι ή αυξημένη μυϊκή ένταση,
•    γαστρεντερικές ενοχλήσεις που φαίνεται να εμφανίζονται ή να εντείνονται σε περιόδους στρες,
•    αίσθημα κόπωσης ή εξάντλησης,
•    αϋπνία ή άλλες δυσκολίες στον ύπνο,
•    ταχυκαρδία ή έντονη σωματική ενεργοποίηση σε περιόδους άγχους,
•    σωματικά συμπτώματα που επιμένουν ή επανέρχονται και επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα.
Η ψυχοθεραπεία δεν αντικαθιστά τον ιατρικό έλεγχο
Νέα, έντονα, επίμονα ή ανεξήγητα σωματικά συμπτώματα χρειάζονται την κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, όταν το άγχος, η συναισθηματική επιβάρυνση ή άλλοι ψυχολογικοί παράγοντες φαίνεται να συμμετέχουν στην εικόνα.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;
Η θεραπευτική διαδικασία μπορεί να εστιάσει στην καλύτερη κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στη σωματική δυσφορία, το άγχος, τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις σχέσεις και τις συνθήκες ζωής. Στόχος είναι να αναγνωριστούν οι παράγοντες που επιβαρύνουν το άτομο και να αναπτυχθούν πιο βοηθητικοί τρόποι διαχείρισης.
Στην ομάδα μας υπάρχουν θεραπευτές με εκπαίδευση στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) και στη Συστημική Ψυχοθεραπεία. Ανάλογα με τις ανάγκες του θεραπευόμενου, η δουλειά μπορεί να εστιάζει στη σχέση ανάμεσα σε σκέψεις, συναισθήματα, συμπεριφορές και σωματικές αντιδράσεις, αλλά και στο ευρύτερο πλαίσιο των σχέσεων και των συνθηκών που συνδέονται με τη συναισθηματική επιβάρυνση.
Μέσα από τη συνεργασία με τον ψυχολόγο, το άτομο μπορεί να:
•    αναγνωρίζει νωρίτερα σημάδια ψυχικής και σωματικής επιβάρυνσης,
•    κατανοεί καλύτερα πώς το στρες και τα συναισθήματα αλληλεπιδρούν με τη σωματική εμπειρία,
•    αναπτύσσει αποτελεσματικότερους τρόπους διαχείρισης του άγχους και της έντασης,
•    ενισχύει τη συναισθηματική επίγνωση και ρύθμιση,
•    αποκτά μεγαλύτερη επίγνωση των αναγκών, των ορίων και των παραγόντων που επηρεάζουν την καθημερινότητά του.
Όπου κρίνεται απαραίτητο και με τη συναίνεση του θεραπευόμενου, μπορεί να υπάρχει συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό ή άλλους επαγγελματίες υγείας.
Συχνές ερωτήσεις
Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα σημαίνουν ότι «είναι όλα στο μυαλό μου»;
Όχι. Τα συμπτώματα είναι πραγματικά και μπορούν να προκαλέσουν σημαντική δυσφορία. Ο όρος «ψυχοσωματικά» περιγράφει την πιθανή αλληλεπίδραση ψυχολογικών και σωματικών παραγόντων και δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος φαντάζεται ή προκαλεί τα συμπτώματά του.
Πρέπει πρώτα να έχω κάνει ιατρικές εξετάσεις;
Νέα, έντονα ή επίμονα σωματικά συμπτώματα είναι σημαντικό να αξιολογούνται ιατρικά. Ανάλογα με την περίπτωση, η ιατρική διερεύνηση μπορεί να προηγείται ή να πραγματοποιείται παράλληλα με την ψυχοθεραπεία.
Πόσο σύντομα θα δω βελτίωση;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα που να ισχύει για όλους. Η πορεία εξαρτάται από τη φύση και τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τους παράγοντες που τα επηρεάζουν και τους θεραπευτικούς στόχους.
Κάντε το πρώτο βήμα
Εάν σωματικά συμπτώματα επιμένουν ή επανέρχονται και φαίνεται να συνδέονται με περιόδους άγχους ή συναισθηματικής επιβάρυνσης, μια πρώτη συνάντηση μπορεί να βοηθήσει στη διερεύνηση αυτής της σχέσης και στην αναζήτηση κατάλληλων τρόπων υποστήριξης, παράλληλα με την απαραίτητη ιατρική φροντίδα όπου χρειάζεται.